Luisteren naar radiostations

“Let’s get digital”  Radio is altijd digitaal 24 september  2018

De  kreet:  “let’s get digital” is wellicht bekent, door de vele enthousiaste spotjes op de radio en TV over digitale radio DAB+.  Waar weinig mensen bij stil staan, dat “digitaal” helemaal niet zo bijzonder is.  Vrijwel alle media is digitaal.  Zo draaien we steeds meer vinyl en ook  LP’s  komen vaak van een digitale master. Of dat erg is? Ik vind van niet.

Ik ben ook helemaal niet tegen digitale radio op zich, waar het omgaat  is het uiteindelijke eindresultaat. En die verschillen zijn groot, juist bij een medium zoals radio. Zoals DAB+ in Nederland is uitgerold met uitgeknepen data stroompjes vind ik een schande voor de stand der techniek. Totaal niet in belang voor ons luisteraars, milieu onvriendelijk en bij rampen gewoon onveilig.

Het medium radio interesseert me al meer dan 50 jaar. Er valt veel over te vertellen. Vanuit verschillende invalshoeken. Techniek is daarbij niet gauw een probleem. Zelfs met het oude AM/middengolf was het mogelijk om met één zender heel Nederland te bedienen in HiFi stereo. Af en toe zal ik daarom deze pagina verder updaten.

Laatste nieuws 24 september:

Normaal lees je alleen maar positieve berichten op het internet o.a. op http://radio.nl/dab maar de werkelijkheid is weerbarstiger.

Noorwegen is begin dit jaar geheel gestopt met het uitzenden van radio van de publieke omroep NRK via het Nationale FM-Netwerk. Maar dat is volgens de Noorse politieke partij Senterpartiet een grote fout geweest. Bron: https://www.villamedia.nl

Ook het feit dat ik al jaren roep, dat internet en 4 en 5 G netwerken nooit voldoende capaciteit hebben om miljoenen radio streams af te handelen dringt nu ook langzaam door  bij radio fora zoals https://www.radioforum.nl En bij KPN. Of Nederland gelijk met de rest van Europa 5G van de grond krijgt is zelfs niet zeker luister naar deze interessante postcast van Nu.nl

Nog steeds lees ik dit soort propaganda: De grootste drijfveer voor het luisteren via DAB+ is de digitale geluidskwaliteit. Wélke kwaliteit?  In 2019 wordt door de overheid nog een frequentiekanaal geveild waardoor in heel Nederland circa 9 tot 15 extra DAB+ radiostations landelijk kunnen gaan uitzenden. Dit betekent opnieuw een groter aanbod aan radiostations, dus nog meer keuze voor luisteraars.  Is er wel onderzoek geweest of daar  iemand op zit te wachten? Wil DAB+ echt een succes worden dan kunnen ze die extra capaciteit beter besteden aan een betere geluidskwaliteit. Dat is nu bij diverse stations bedroevend slecht. Jammer want ook DAB+ kan heel goed zie Zweeds onderzoek DABzweden

Yamaha CT-7000
Yamaha CT-7000

Werkplaats.

In mijn werkplaats luister ik via een gerestaureerde  Yamaha CT-7000 tuner;  Dat is de beste analoge radio ooit door Yamaha gemaakt en hoort nu 40 jaar later nog steeds bij de absolute top.  Meestal staat hij op Radio Noord Holland, dat vind ik kwalitatief een van de beste FM stations. Met overdag leuke muziek en nieuws uit de regio.  Deze tuner heb ik aangesloten op een van der Veen UL-40S2 en twee eenvoudige B&W DM110 luidsprekers.  Er is in ons huis geen énkel ander medium waar radio zo goed klinkt.

Woonkamer.

Of het moet de woonkamer zijn. Daar luisteren we ‘ s avonds naar een andere regionale zender Radio M op 93.1 mhz.  Via een Pioneer F-99X   Een opmerkelijk goede digitale tuner, die er ozo gewoontjes uitziet, maar het niet is.  Meestal staat hij ook aangesloten op een UL-40S2 van de Veen versterker. Twee top tuners, waarmee ik kan vergelijken met andere media.  Ook Radio M is nog zo’ n FM zender met echt aandacht voor kwaliteit. Beide regionale zenders klinken zoveel beter, dan bijvoorbeeld NPO radio 2.

Internet.

Voor het luisteren van stations via het internet zoals radio 5 gebruik ik al jaren een Logitech Duet.  Wat ik leuk vind dat de software onder Linux draait. En nog steeds ondersteund wordt door de opensource wereld. Ik kan b.v. ook Spotify of Qobuz en Tidal streamen.

DAB+

Natuurlijk heb ik ook een DAB radio. Al vanaf 2004 luister ik naar dit medium.  Eerst via een Cambridge Azur 640T naar proefuitzendingen van de universiteit Twente die met 192Kbit/sec en het “oude DAB”; Dat veel minder gecomprimeerd was, dan het huidige DAB+.  Later is deze 640T opgevolgd door een 650T van hetzelfde merk, die er precies hetzelfde uitziet. maar die als extra ook DAB+ kan.  De bouwkwaliteit van deze tuners is redelijk goed.

Spotjes

Van alle spotjes voor DAB+  vind ik dit één van de leukste. In de spotjes wordt duidelijk gemaakt wat DAB+ is,  dat dit de digitale opvolger van FM is.  Speerpunten zijn de geluidskwaliteit, meer radiostations en dat het gratis te ontvangen is.

Maar is DAB+ nu werkelijk zo goed?

Met DAB+  kun je uitstekend radio distribueren, met een zeer hoge kwaliteit. Maar zo zuinig als het uitgerold is in Nederland, vind ik het slecht. Dit soort spotjes is eigenlijk pure propaganda. Er wordt handig ingespeeld op het niet uit te roeien misverstand dat “digitaal” iets met kwaliteit te maken heeft. Of modern is…. Als je zo’ n spotje maar vaak genoeg hoort, ga je dat vanzelf geloven. 

Dat DAB+ hier Nederland de opvolger is van FM, is helemaal niet zo zeker. Het hangt voor een deel af wat in de rest van Europa gebeurt. En hoeveel luisteraars er uiteindelijk van FM naar DAB overschakelen. 

Bergen en verwachting.

Voor landen met veel bergen en een sterk verouderde FM infrastructuur zoals in Noorwegen het geval was, heeft DAB zeker voordelen; Dit omdat DAB heel goed tegen reflecties kan, van hoge obstakels. Hier in ons vlakke Nederland, dat een ultra modern FM netwerk heeft, speelt zoiets helemaal niet.  Dat radio uiteindelijk helemaal digitaal en ook de FM digitaal wordt zou kunnen, maar ook dat is de komende 15 jaar niet aan de orde.  Buurland Zweden heeft b.v. de plannen voor DAB in de diepvries gestopt.

Per land bekijken.

Ik vind dat je per land moet bekijken wat de beste manier van communicatie is en welke risico’s er zijn en daar een RIE van maken. Aan politici kun je zoiets niet alleen overlaten, die laten zich dikwijls informeren door e.e.a. bureau die dikke rapporten schrijven die toch niemand leest., of hooguit de samenvatting….  Daarnaast spelen ook allerlei belangen van zowel de commerciële stations als de Nederlandse  omroep. Waarschijnlijk  dat er nu al genoeg rapporten en materiaal voorhanden is, dat zo’ n RIE ook gemaakt kan worden. 

Mijn verwachting is dat ook over 25 jaar dus 2043, de FM-band, vanwege internationale afspraken over gebruik van frequenties, nog steeds zal bestaan. Net zoals de oude vertrouwde AM middengolf waar nu weer 10tallen lokale radio stations actief zijn.  

Cijfers.

Wat cijfers, DAB bestaat nu 14 jaar. Er zijn zo’ n 50 miljoen FM radio’s in Nederland, waaronder 8 miljoen alleen al in auto’s. Tegen, 1 miljoen verkochte DAB+ radio’s. 

Waar TV nu minimaal HD is en steeds meer 4K, dreigt radio met DAB+ alleen maar slechter te worden. Dit ligt niet aan de gebruikte techniek, maar aan het feit dat er voor radio steeds minder data gebruikt wordt, terwijl voor TV steeds meer….

Internet?

Internet radio dan? over 4 of 5G netwerken?  WiFi? Ook geen oplossing. Radio is real-time communicatie. In tegenstelling tot b.v. Spotify kun je data niet tijdelijk bufferen/opslaan. Naast dat er een complex en duur 4 of 5G netwerk nodig is om miljoenen internet streams tegelijk af te handelen, zal geen enkele telecom aanbieder zo gek zijn dit voor een paar centen beschikbaar te stellen. Daarnaast zal bij een overstroming de stroom uitvallen en daarmee het hele mobiele netwerk en het hele internet. Niet echt veilig en dat dit hier in Noord Holland gebeurt is die kans is 10% en dat kan ook morgen zijn zie:  Overstroom ik 

Rampenzender.

Voor Noord Holland is dat radio Noord Holland, hoe kan het ook anders.  De zendmast staat op de zuidas van Amsterdam en is omgeven door een zogenaamde ringdijk en eigen stroomvoorzieningen zie deze brochure  Mochten we hier natte voeten krijgen, dan heeft iedereen wel een draagbaar FM radiootje op batterijen om naar deze zender te luistern.  DAB radio’s zijn minder geschikt voor draagbaar gebruik omdat ze veel meer stroom gebruiken.

Stroom verbruik.

In de begintijd werd DAB regelmatig ook als milieuvriendelijk alternatief voor FM gepromoot. Tegenwoordig hoor je daar bijna niets meer over.  Ik heb een paar jaar terug daar eens wat berekeningen op losgelaten.

Zendvermogen.

Op een van mijn favoriete web pagina’s http://www.radio-tv-nederland.nl/  kun je naast een actueel overzicht, ook veel over DAB+ zenders vinden  en het huidige FM park. Zo heb ik het zendvermogen opgeteld van alle FM-zenders die de NPO gebruikt.  Ik kwam op 64 zenders met een gezamenlijk zend vermogen van +/- 1800KW ERP.

Stroomverbruik.

Daar wil ik het stroomverbruik van berekenen.  Dat is niet zo eenvoudig want Effective Rated Power   is het uitgangs vermogen van de FM zender maal de versterking van de antenne.

Die antenne is er in vele type soorten en maten afhankelijk van het doel van de zender. De zender ook. Is het een kleine steunzender of een hoofdzender b.v. in Lopik (IJsselstein) Maar laat ik eens voorzichtig schatten dat de versterking gemiddeld 4x is.  Dan is het stroomverbruik 1800/4= 450Kwh.

Dan zijn we er nog niet want het rendement van een moderne FM zender is ongeveer 60% daardoor wordt het stroomverbruik 750Kwh.

DAB+

Bij DAB+ zijn er momenteel 46 zenders die gezamenlijk maar zo’ n 150Kwh verstoken. Het rendement van een DAB+ zender is ongeveer 80% dus het stroomverbruik 187.5Kwh.   Nu betalen grootverbruikers veel minder voor hun stroom +/- 10 cent dan een doorsnee huishouden +/- 25 cent per Kwh  maar als we het op jaarbasis gaan uitrekenen.

  • Bij FM 750Kwh x 24uur x 7dagen x 10cent= €126.000
  • Bij DAB+ 187.5Kwh x 24 uur x 7dagen x 10 cent = €31500

Getallen, kosten en Milieu.

Wellicht kloppen de getallen niet geheel, of in het geheel niet ;-) Maar wat mij desondanks duidelijk lijkt  is dat de FM zenders 4x meer stroom verbruiken als DAB+

Echter waar niemand aan denkt?

Er zijn ongeveer 50.000.000 FM radio’s  is Nederland.  In een DAB+ zit net als in een FM radio een ontvanger en een versterker.  Echter bij DAB+ zit een extra processor (dac) die het digitale signaal weer omzet naar muziek.  Dat kost iets meer stroom ongeveer 5watt per toestel per uur.  Stel nu dat morgen alle FM radio’ s naar de afvalberg gaan. Dan hebben we naast een milieu probleem ook een extra stroomverbruik van 50.000.000 x 5watt x 24 uur x 7dagen= 42.000.000Kwh  maal 25cent (consumentenprijs) = €10.500.000

Gelukkig?.

In Nederland luisteren we gemiddeld 3 uur per dag naar de radio dus het extra stroom verbruik aan de ontvangst is slechts 42.000.000/8 = 5250000 x 25 cent = €1.312.500. M.a.w. een “besparing” bij de NPO betekend 10x zoveel kosten voor de burger.

5watt.

Dat kleine beetje stroom dat een DAB+ radio gebruikt lijkt niet veel, helemaal niet als je hem gewoon op het lichtnet aansluit. Ben je echter aangewezen op batterijen dan is 5watt veel. Daarom lees je soms bij recensies van draagbare radio’ s “de batterijen zijn snel leeg” . Stroom uit batterijen is de duurste vorm van energie een setje kost zo een paar € terwijl je met lichtnet misschien 10cent kwijt bent.  Daarnaast zit denk ik niemand te wachten op al die extra afgedankte batterijen in het milieu.

Stabiel?

Er zal dus altijd een behoefte blijven, aan een communicatie middel, dat stabiel en precies op tijd, miljoenen luisteraars kan bedienen. Zoiets als FM. Voordat DAB dit kan, zal er nog heel wat gedaan moeten worden b.v. aan de ontvangst binnenshuis door meer en/of sterkere zenders te plaatsen. Verder zal het nooit zo stabiel worden als het huidige FM zender park. Dit omdat DAB+ qua timing erg afhankelijk is van de naastliggende DAB zenders. Die data pakketjes moeten precies op tijd worden uitgezonden anders krijg je storingen binnen het netwerk.

Verder als er één DAB zender uitvalt zijn er 12 of 16 stations uit de lucht. Of  DAB zenders zo goed tegen rampen zoals overstromingen beschermd zijn heb ik nog niet precies uitgezocht, maar ik heb zo mijn twijfels. Volgens mij, valt ook het DAB netwerk uit, net als het internet en het 4 en 5G netwerk bij een overstroming.

Diepte en verschil in geluidskwaliteit.

Laten we iets de diepte in gaan, zonder te veel moeilijke technische dingen.  Met als voorbeeld NPO Radio 2.  Het geluid vanuit de studio is digitaal gaat met 384Kbit/sec musicam (MP2)  via glasvezel via een verdeelstation naar de verschillende zendmasten, kabelleveranciers en internet servers.

 

Radio uitzending via FM.
Radio uitzending via FM.

Bij de commerciële stations wordt ook 256Kbit gebruikt.

Radio uitzending via DAB+.
Radio uitzending via DAB+.

Het verschil tussen FM en DAB+

Is eigenlijk niet zo groot.  Het signaal zal in beide gevallen tot in de zendmast digitaal zijn. Alleen bij FM is het laatste stukje via de ether analoog. Bij DAB+ is dat geheel digitaal. Waar FM de zender 384Kbit voor zichzelf heeft. Krijgt een DAB kanaal van de NPO gemiddeld maar 96kbt/sec

Bij DAB+ worden plaatjes en tekst meegestuurd als extra informatie over de muziek of andere informatie. Die informatie die ook wel Mod show heet kost ongeveer 30Kbit/sec dus voor het uiteindelijke geluid blijft zo’ n nog maar 65…70Kbit/sec over.

Technisch gezien kan DAB+ nooit zo goed zijn, als FM 384Kbit tegen hooguit 70Kb/sec

NPO radio 2 via VLC en de DAB monitor.

http://www.dabmonitor.nl/

 Onderzoek.

Uit recent Zweeds onderzoek van 2013  blijkt dat DAB+ pas vergelijkbaar is met het huidige moderne FM zenderpark bij 192Kbits/sec De huidige Nederlandse NPO DAB+  kanalen voldoen hier met bruto 96Kbit/sec totaal niet aan.

Lees het onderzoek op je gemak na, dan kun je te weten komen dat:

  • Dat de kreet “digitale opvolger is voor FM”  veel beloofd, maar eigenlijk een wassen neus is.
  • DAB+  bij de NPO zo weinig data krijgt, dat het technisch onmogelijk is beter te klinken dan FM of het internet
  • De kreet “gratis”  flauwekul is.  De omroep wordt vanuit de belasting betaald.
  • Ik zeg:

 Internet.

Radio streams via het WWW.
Radio streams via het WWW.

Internet werkt bijna hetzelfde

Muziek via het internet is uiteraard ook digitaal alleen wordt er niets via de ether uitgezonden. De muziek komt van  icecast internetservers die via het WWW weer in verbinding staan met de netwerken van je internet provider.  De NPO gebruikt 192Kbit/sec MP3. Het geluid via het internet, vind ik iets beter dan DAB+

Kort samengevat voor NPO Radio 2

  • FM      384Kbit/sec
  • DAB    96Kbit /sec
  • WWW 192Kbit/sec

Allemaal digitaal.

Niet tegen.

Als techneut en muziekliefhebber ben ik zeker geen tegenstander van digitale techniek.  Wil  DAB+ werkelijk een volwaardige digitale opvolger van FM zijn, dan moet om de hoeveelheid data flink omhoog.  Waar er met het oude DAB te weinig zenders waren, zijn het er nu te veel. Ik begrijp heel goed dat de NPO zo’ n groot mogelijke doelgroep wil bereiken en het liefst ook jongeren wil bereiken;  Maar uit de kijk en luister cijfers blijkt er nog maar heel weinig  jongeren naar NPO 3 luisteren, daarnaast zijn er nog 3 soortgelijk zenders zoals FunX, combineer dat tot een of 2 sterke stations. Met de vrijgekomen hoeveelheid data, kan dan de kwaliteit van de  overige stations flink omhoog.

 Trendsetter.

Nederland is wat DAB betreft slechts volgend, met wat in de rest van Europa op dit gebied gebeurd.  Maar  Nederland zou absolute trendsetter kunnen zijn door met hoge kwaliteit met 192Kbit uit te gaan zenden.  Dan is er eventueel ook iets meer ruimte voor interactieve media.  Digitaal, kan echt erg goed. We willen toch een innovatief land zijn?  Zoals DAB nu uitgerold is, zie ik geen meerwaarde t.o.v. FM. Het blijft een beetje sukkelen. Ik vind het op deze manier, zonde van ons belasting geld.  Dat iets: “gratis is”  geloof je toch hopelijk zelf niet…..

Jack

6 gedachten over “Luisteren naar radiostations”

  1. De NPO-zenders klinken sinds ongeveer een week veel “helderder” dan voorheen. Zelfs de DAB is verbeterd

    Groet Gerard

  2. Eindelijk klinkt Radio 5 via de kabel als een fm station en niet als een “middengolf” zender.
    Met vriendelijkegroet,
    Gerard

  3. Hallo Gerard,

    Een aantal keer geluisterd naar NPO Radio 5 ‘ s morgens met Jeroen van Inkel. Het is net of ik naar een goedkope transistor radio luister. Dan heb ik mijn DAB radio aangesloten op een dac van €2000! Kan ook aan de presentator liggen hoor, maar ik vind het geluid rondom irritant :-( Schakel ik over naar FM Radio Noord Holland op de FM via een Pioneer tuner dan is daar gelijk weer dat mooie volle geluid zonder enige scherpte.

    Groeten,

    Jack

  4. Dank je wel Gerard,

    Ik had mijn Cambridge DAB+ radio opgeruimd, omdat ik ruimte nodig had voor analoge spulletjes.
    Er zit ook een vrij goede FM ontvanger is, dus ik kan zo A/B schakelen.
    Ben benieuwd

  5. Sinds een paar dagen hebben er veranderingen in het dab pakket van de NPO plaatsgevonden ,waarbij waarschijnlijk de aanvoerlijnen zijn . Bv. radio 5 klinkt nu hetzelfde als via de ziggo kabel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.